E-books: de voortdurende strijd tussen uitgever en bibliotheek

Foto van Gwydion Williams onder Creative Commons licentie

Een tijdje geleden schreef ik hier dat het van groot belang is dat bibliotheken serieus werk gaan maken van het uitlenen van e-books. Deze week is het rapport van TNO verschenen waarin dit belang eveneens wordt benadrukt. Belangrijkste conclusie: als bibliotheken een rol van betekenis willen spelen, moeten ze nu aan de slag met e-books. Daarbij moeten bibliotheken zich richten op een groot publiek (hoewel het vooralsnog een nichemarkt is) en moeten ze zich op het midden van de long tail richten (vrij vertaald het segment dat tussen de nieuwste titels en de meest specialistische titels in zit).
Hoewel in het rapport an sich weinig baanbrekende conclusies worden getrokken, is de grootste winst van deze rapportage dat een externe partij (en laten we eerlijk zijn, TNO is niet de minste) nu ook eens het belang van e-books voor de openbare bibliotheek benadrukt.
Struikelblok
Tegelijkertijd verscheen er deze week een artikel in De Pers waarin het belangrijkste struikelblok voor een succesvolle introductie van het e-book in de bibliotheek pijnlijk duidelijk werd gemaakt: uitgevers (en met hen auteurs) die bang zijn dat verkoopaantallen van e-books sterk zullen afnemen op het moment dat bibliotheken deze boeken onbeperkt kunnen uitlenen. Gevolg: boeken worden slechts mondjesmaat vrijgegeven voor bibliotheken en nog idioter, de boeken die wel beschikbaar zijn, mogen slechts beperkt worden uitgeleend. Hierdoor kan het dus serieus voorkomen dat een bibliotheek de klant nee moet verkopen omdat een digitaal boek uitgeleend is. Idioter moet het niet worden (vindt ook Tweede Kamerlid Mariko Peters van GroenLinks die deze week enkele schriftelijke vragen heeft gesteld over deze kwestie.
Terechte zorgen?
Zijn de zorgen van uitgevers terecht? Ik denk persoonlijk van niet. Momenteel kunnen boekhandel en bibliotheek prima naast elkaar bestaan. Ondanks het feit dat je voor een relatief goedkoop bibliotheekabonnement vrijwel onbeperkt boeken kunt lenen, floreert de boekverkoop als nooit tevoren. Uit de cijfers blijkt simpelweg dat mensen bereid zijn hun portemonnee te trekken voor lectuur. Uitgevers geven echter aan dat het digitale boek een verhaal apart is omdat het niet tastbaar is. Mensen zouden wel drie keer nadenken voor ze een digitaal boek aanschaffen als ze hetzelfde boek vrijwel voor niets via de bibliotheek kunnen lenen. Ook hier geloof ik niets van. Een itunes-store verkoopt miljoenen mp3′s terwijl cd’s gratis (uiteraard betaal je wel je jaarlijkse bibliotheekabonnement) geleend kunnen worden bij de bibliotheek. Mensen betalen nog steeds geld voor een een abonnement op de Volkskrant terwijl de artikelen door de bibliotheek gratis beschikbaar worden gesteld.
Waarom zou deze vlieger voor e-books niet opgaan? Ik ben ervan overtuigd dat mensen bereid zijn te blijven betalen om zelf over hun digitale boeken te beschikken. Hebben wordt door de meerderheid nu eenmaal geprefereerd boven lenen. Uitgevers zouden er goed aan doen te denken in kansen in plaats van bedreigingen. Via de bibliotheek kan nl een extra marktsegment worden bediend: het segment dat om wat voor reden dan ook meer boeken leent dan koopt. Uitgevers zouden er slim aan doen om gebruik te maken van het enorme netwerk van bibliotheken en goede afspraken te maken over de vergoedingen en rechten.
Valse start
TNO adviseert bibliotheken om niet op de nieuwste digitale titels te mikken. Richting uitgevers is dit uiteraard een slimme move. Een manier om de grootste vrees voor mogelijk omzetverlies weg te nemen. Voor bibliotheken vrees ik echter dat een dergelijk net-niet aanbod voor een valse start zorgt. Hoe interessant is een digitaal aanbod als de toptitels ontbreken? Zou voor mij persoonlijk een regelrechte afhaker zijn. Toch denk ik dat een dergelijke aanpak – gezien de starre houding van uitgevers – voorlopig het best haalbare compromis is. Ik hoop dat ik het mis heb. Time will tell.